De stookwijzer houtkachel is een gratis online tool van het RIVM waarmee je per postcode kunt zien of het op een bepaalde dag verstandig is om je houtkachel of open haard aan te steken. Je vindt de stookwijzer op de Atlas Leefomgeving, en het advies is gebaseerd op weersomstandigheden die bepalen hoe goed houtrook zich verspreidt. Staat er weinig wind en is er veel temperatuurinversie? Dan blijft rook laag hangen en raadt de stookwijzer je af om te stoken.
Het idee achter de tool is eenvoudig: houtrook is niet altijd even schadelijk. Op de ene dag verspreidt rook zich snel en is de luchtkwaliteit nauwelijks in het geding. Op een andere dag blijft diezelfde rook hangen op straatniveau, vlak bij woningen. De stookwijzer maakt dat onderscheid zichtbaar, zodat jij als gebruiker van een houtkachel een bewuste keuze kunt maken.
Hoe werkt de stookwijzer voor je houtkachel?
Je vult je postcode (4 cijfers) in op de website van de Atlas Leefomgeving. De tool geeft dan een kleurcode terug, vergelijkbaar met een stoplicht. Groen betekent dat stoken verantwoord is. Oranje is een waarschuwing: stook alleen als het echt nodig is. Rood betekent: laat je houtkachel uit. Het advies wordt dagelijks bijgewerkt op basis van weersverwachtingen van het KNMI.
De kleuren hangen samen met twee belangrijke factoren: windsnelheid en temperatuurinversie. Bij weinig wind verspreidt rook zich niet. Bij temperatuurinversie, een weersituatie waarbij de lucht hoger warmer is dan laag bij de grond, wordt rook naar beneden gedrukt in plaats van omhoog. Juist op rustige, koude dagen in de winter komen beide factoren vaak samen voor. Dat zijn precies de dagen waarop de stookwijzer rood kleurt.
Waarom het advies op postcodeniveau verschilt
De stookwijzer geeft advies per postcodegebied van 4 cijfers. Dat is niet willekeurig: de bebouwingsdichtheid, het aantal houtkachels in een buurt en de lokale windpatronen spelen allemaal mee in de luchtkwaliteit op buurtniveau. In een dichtbevolkte wijk met veel houtkachels stapelt rook sneller op dan in een open, landelijk gebied. Twee postcodes naast elkaar kunnen dus een ander advies krijgen.
Dit maakt de tool concreter dan een landelijk gemiddelde. Je krijgt geen algemeen advies voor heel Nederland, maar een inschatting die aansluit bij jouw buurt en jouw situatie.
Wanneer neem je het advies serieus?
Het advies van de stookwijzer is niet wettelijk verplicht. Je bent vrij om je houtkachel aan te steken, ook op een rode dag. Toch is het verstandig het advies te volgen, zeker als je in een woonwijk woont met veel buren op korte afstand. Houtrook bevat fijnstof en PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen), stoffen die de luchtwegen belasten. Kinderen, ouderen en mensen met astma of COPD merken dat het snelst.
Op een rode dag is het alternatief voor de houtkachel simpelweg de centrale verwarming of elektrische verwarming. Is je houtkachel je enige warmtebron, dan is het raadzaam de kachel zo efficiënt mogelijk te stoken: droog hout, geen afval, voldoende luchttoevoer. Dat beperkt de uitstoot in ieder geval zo veel mogelijk.
Praktische tips bij het raadplegen van de stookwijzer
- Controleer de stookwijzer bij voorkeur ’s ochtends, zodat je weet hoe de dag eruitziet voordat je de kachel aansteekt.
- Op bewolkte, windstille winterdagen is de kans op een rode of oranje code het grootst.
- Regen en wind verspreiden rook juist snel: groene dagen vallen vaak samen met wisselvallig weer.
- Heb je buren met luchtwegproblemen? Overleg dan ook op groene dagen of stoken op dat moment handig is.
- De tool is te vinden via atlasleefomgeving.nl, onderdeel van de overheidswebsite van het RIVM en de Atlas Leefomgeving.
Wat de stookwijzer niet doet
De stookwijzer geeft advies over het moment van stoken, niet over hoe je stookt. Of je hout droog genoeg is, of je kachel goed afgesteld is of voldoet aan actuele emissie-eisen: dat valt buiten de tool. Het advies zegt ook niets over je schoorsteen of de onderhoudsstaat van je kachel. Voor die informatie kun je beter terecht bij de fabrikant van je kachel of een gecertificeerde schoorsteenveger.
De stookwijzer houtkachel is daarmee een handig startpunt, maar geen complete gids voor verantwoord stoken. Gebruik het als dagelijkse check, en combineer het met de basisregels voor goed stoken. Zo beperk je je uitstoot op de momenten dat het er het meest toe doet.