Multiplex frezen doe je met een bovenfrees of een handfresmachine, waarbij je in meerdere dunne passes werkt om uitscheuren en onregelmatige randen te voorkomen. Multiplex is opgebouwd uit kruislingse fineerlagen, wat het materiaal stevig maar ook gevoelig maakt voor afbrokkeling langs de zaagrichting. Met de juiste frees, instelling en werkwijze haal je nette, strakke resultaten.
Welke frees gebruik je voor multiplex?
Voor het frezen van groeven en profielen in multiplex gebruik je het beste een spiraalfrees (ook wel spiraalvormige vingerbitsen of upcut/downcut spiraalfreesjes genoemd). Een downcut spiraalfrees drukt de bovenste fineerlaag naar beneden, waardoor die laag niet omhoogkrult of afbrokkelt. Dat is de meest gebruikte keuze voor een nette bovenkant.
Wil je juist de onderkant strak houden, kies dan een upcut spiraalfrees. Werk je op een CNC-frees of bovenfrees en wil je beide kanten netjes? Dan is een compressiefrees de beste optie. Die combineert upcut en downcut in één frees. Voor eenvoudig hobbywerk volstaat een rechte schachtfrees, maar die geeft sneller rafels op de fineerlagen.
Freesdiameter hangt af van de gewenste groefbreedte. Gebruikelijke maten voor groeven in multiplex zijn 6, 8 of 10 mm. Wil je een bredere groef maken, gebruik dan een smalle frees en schuif de geleider stap voor stap op, in plaats van meteen de volle breedte in één keer te frezen.
Stappenplan: multiplex frezen zonder afbrokkeling
Voorbereiding is het halve werk. Leg het multiplex op een stabiele ondergrond en zorg dat het niet kan verschuiven. Gebruik klemmen of dubbelzijdig tape op een torsievrije plaat eronder.
- Stap 1 – Stel de freesdiepte in. Frees nooit in één keer op diepte. Bij 18 mm multiplex werk je in stappen van maximaal 6 tot 8 mm per pas.
- Stap 2 – Maak een aanlooplijn. Gebruik een meetlat of geleiderail als aanslag. Een freesmal of geleider geeft de meest rechte lijn.
- Stap 3 – Frees de eerste pas. Beweeg de frees rustig en gelijkmatig. Te snel gaat ten koste van de kwaliteit van de snijkant; te langzaam verbrandt het hout.
- Stap 4 – Verdiep stap voor stap. Stel de freesdiepte telkens een paar millimeter dieper in en herhaal de pas, tot je op de gewenste diepte zit.
- Stap 5 – Finish de randen. Gebruik een lichte eindpas (zonder extra druk, op einddiepte) voor een gladde freesbodem en nette wanden.
Veelgemaakte fouten bij het frezen in multiplex
De meest voorkomende fout is te diep in één keer gaan. De fineerlagen scheuren dan los, zeker bij de buitenste laag. Neem altijd meerdere stappen, ook al kost dat meer tijd.
Een tweede valkuil is een botte frees gebruiken. Multiplex slijt freesjes sneller dan massief hout, door de lijmlagen en het gevarieerde nerf. Gebruik altijd scherpe, liefst hardmetalen (HM) freesjes. Controleer de frees voor je begint: een botte frees trekt het hout mee in plaats van het te snijden.
Let ook op de freesrichting. Frees altijd mee met de rotatie (conventioneel frezen) voor handwerk met een bovenfrees. Dat geeft je meer controle. Op een CNC-machine is oplopend frezen (climb milling) soms beter, maar voor handmatig werk houd je het bij de conventionele richting.
Groeven frezen in multiplex: praktische tips
Voor een groef van 8 mm breed in 18 mm multiplex: gebruik een 8 mm schachtfrees of spiraalfrees. Stel de geleider in op de gewenste positie en frees in drie stappen (6 mm, 12 mm, 18 mm diep, of minder als de groef ondieper moet zijn). Controleer na elke pas of de geleider niet is verschoven.
Wil je een groef breder maken dan de freesdiameter? Zet de geleider dan na de eerste ronde een paar millimeter opzij en frees opnieuw. Zo bouw je de breedte stukje bij beetje op, zonder de frees te overbelasten. Dit werkt prima voor sponningen en insteekkamers.
Bij korte, dwarsgekorrelde sneden (dwars op de fineerrichting) is de kans op afbrokkelen het grootst. Zet dan eerst een scherpe aftekenmes of een niet te diepe snede met een stanleymes langs de freeslijn, zodat de fineer niet omhoogkrult als de frees erdoorheen gaat.
Goed voorbereide groeven en profielen in multiplex zijn met een gewone bovenfrees en de juiste techniek prima te maken. Werk in kleine stappen, gebruik scherpe hardmetalen freesjes en zet altijd een geleider. Zo voorkom je de meeste problemen en houd je randen netjes.